Bölüm 5. Temel Sistemin Yapılandırılması

Sistemin yapılandırılması

Sistem açılışı sorunsuz olmuşsa, tanıtıcı mesaj ile karşılaşacaksınız. Dilerseniz Alt+F2 ile farklı bir konsol açıp sisteme giriş yapabilirsiniz. Bir taraftan kurulumu tamamlamaya çalışabilir, diğer taraftan da konsoldan Internet'de gezebilirsiniz, mesela hemen bir kaç sunucuya ssh bağlantısı açabilirsiniz. :)

Şayet temel sistem yapılandırması sırasında herhangi bir adımı es geçer veya sonuçlandırmazsanız aşağıdaki menü ile karşılaşabilirsiniz. Bu menü ile karşılaşmanız durumunda da menüdeki adımları sırasıyla işletebilirsiniz.

Şekil 5.1.

5.1. Tanıtıcı Mesaj

Tanıtıcı mesaj kurulum ile ilgili bir ayar içermez. Sadece bilgilendirme amaçlıdır. Size sunulan sıradaki seçenek ile devam edebilirsiniz.

Şekil 5.2.

5.2. Dil ile ilgili parametrelerin ön yapılandırılması

Bu adım sistem tarafından otomatik olarak işletilir. Şayet herhangi bir sebeple temel sistem yapılandırması menüsü ile karşılaşmışsanız ve menüdeki adımları takip ederek işlemlerinize devam ediyorsanız bu adımı hızlıca işletebilirsiniz.

[Not]Not

Bu adımı, temel sistem yapılandırması menüsü ile karşılaşmışsanız görebileceksiniz, bu adım ile karşılaşmazsanız endişe etmeyiniz. Sistem sizin yerinize bu işlemi size sormadan otomatik olarak halletmiş olacak.

5.3. Saat diliminin yapılandırılması

Unix sistemlerinin saati genellikle Greenwich saati'ne (Greenwich Mean Time ya da GMT; Universal Coordinated Time ya da UTC olarak da bilir) ayarlanmıştır. İşletim sisteminiz saat diliminizi bilir ve sistem saatini yerel saate dönüştürür. Donanım saatinizin Greenwich saati'ne göre mi (sadece Linux kurulu olan bir sistem için tavsiye edilir) yoksa yerel saate göre mi (başka işletim sistemlerini de çalıştıran bir sistem için daha uygun olabilir) ayarlanacağını belirleyebilirsiniz.

Şayet kurulumu Türkçe olarak yapmışsak , saat dilimi olarak Europa/Istanbul içerisinde yer aldığımız söylenecek. Bu soruya Evet deyip devam ediyoruz

5.4. Kullanıcılar ve parolaların oluşturulması

Burada karşımıza gelen menüde yine öncekilerde de olduğu gibi zaten detaylı açıklama bulacaksınız. İlk önce root için parola tanımlamanız istenecek ardından elektronik posta okumak vb. günlük işlemlerde root kullanıcısı yerine normal bir kullanıcı hesabı kullanmanın daha uygun olacağını belirten ve normal bir kullanıcı oluşturmak isteyip istemediğimizin sorulduğu kısım ile karşılacaksınız. Tavsiye edildiği üzere bu tür günlük işlemleriniz için normal bir sistem kullanıcısı oluşturun.

Normal kullanıcı oluştururken ilk önce kullanıcının tam adını daha sonra ise sistemde kullanacağımız kullanıcı adını girdiğimize dikkat ediniz. Bu kullanıcı içinde parola tayin ettikden sonra ana menüye geri dönmüş olacağız.

5.5. Makina isminin belirlenmesi

Biz Temel Sistem kurulumunda makina ismini zaten belirtmiştik. Şayet makina ismini daha önce belirtmemiş veya değiştirmek istiyorsanız bu adımı işletebilirsiniz.

5.6. Apt'ı yapılandırılması

Bu menüdeki en önemli adımlardan birisi. Bu adımı işlettiğimizde sistem kurulumu yaptığımız medyayı (CD veya ne ise) tarayıp bu medyada bulunan mevcut paketlerin listesini çıkartacak. Ardından başka güncel Debian CD'niz varsa onu takıp içerisindeki paketlerin taranmasını sağlayabilirsiniz. Kurulumu tam kopya cd setinden yapıyorsanız elinizde sete ait diğer cdler varsa onlarıda sırasıyla sisteme tanıtıp içerisindeki paketlerin listesinin alınmasını sağlayınız.

Şekil 5.3.

Kurulumu netinst cdsinden yapıyorsanız ve elinizde başka güncel Debain CDsi yoksa bu soruya Hayır deyip devam ediniz.

Yeni gelen menüde size bir önceki işlemin durumuna göre, halihazırda kurabileceği paket sayısını bildirir. Aşağıdaki örnekde 180 tane paketin (sizin kurulumunuzda bu rakam farklı olabilir) cd'de mevcut olduğunu ve bunların herhangi bir kısmının veya tamamının istenilmesi durumunda hemen kurulabileceğini ifade ediyor. Ve yine Apt için farklı kaynaklar eklemek isteyip istemediğimizi soruyor.

Şekil 5.4.

Özellikle netinst imajlarından kurulum yapan ve iyi bir Internet erişimi olanlar, bu kısımda Evet deyip internet üzerindeki apt kaynaklarının /etc/apt/sources.list dosyasına eklenmesini sağlayabilirler. İyi bir internet bağlantısı olmayıp, kurulumu tam kopya cd setinden yapanlar zaten yukarıda ellerinde bulunan diğer cdleri sisteme tanıtmış olacaklarından bu kısımda Hayır deyip devam edebilirler.

Şekil 5.5.

Evet deyip devam etmişseniz (kurulumu Internet üzerinden yapıyorsanız) sizden arşiv erişim yöntemini seçmeniz istenilecek. Http veya ftp seçebilirsiniz. Http seçip sonraki gelen menüden de yansını bulunduğu ülke olarak Türkiye seçmeniz durumunda http://ftp.tr.debian.org daki Resmi Debian Arşivi erişimi için gerekli olan bağ, apt kaynak listenize eklenecek. Yine aynı şekilde bu kısımdan Ftp sonraki menüden Türkiye seçmeniz halinde de ftp://ftp.linux.org.tr deki Debian Arşivi erişimi için gerekli olan bağ, apt listenize eklenecek.

Şekil 5.6.

Şayet dışarı çıkmak için bir proxy (vekil) kullanıyorsak, bunu ülke seçiminden sonra gelen menüde belirtmemiz gerekiyor. Dışarıya erişim için bir proxy (vekil) kullanmıyorsanız boş bırakıp enter ile devam ediyoruz.

Şekil 5.7.

Farklı apt kaynağı ekle deyip, gerekli seçimleri yapmış isek ve Internet erişimimizde herhangi bir problem yoksa, aşağıdakine benzer bir ekran ile karşılaşacaz. Burada, belirttiğimiz apt kaynağına bağlantı sağlayıp, paket listelerini alacak.

Şekil 5.8.

Apt kaynaklarının sınanmasının ardından belirttiğimiz kaynaklardan elde edilen paket listesi aşağıdakine benzer şekilde rapor olarak sunulacaktır. Ben sadece http://ftp.tr.debian.org adresindeki depoda yer alan paketleri taratıp listeye eklettim. Şu an için kuruluma hazır 14613 paket buldu. Sizde bu rakam farklı olabilir.

[Not]Not

Internet bağlantımızda sorun olmadığına emin olduğumuz halde, apt kaynağının yer aldığı sunucuya bağlanamıyorsa, alan adı sunucularımızda bir problem olabilir. Böyle bir durumda Alt+F2 ile bir konsol açıp buradan giriş yaparak /etc/resolv.conf dosyasındaki tanımlara göz atıp apt-get update ile tekrar apt kaynağı erişiminin yapılabilmesine çalışınız.

Şekil 5.9.

Başka bir apt kaynağı eklensin mi? sorusuna Hayır deyip devam ediyoruz. Evet derseniz yukarıdaki işlemlerin benzerlerini tekrar etmiş olacaksınız.

Debain Güvenlik güncellemelerinin yapıldığı http://security.debian.org adresinden güvenlik güncellemelerinin yapılıp yapılmasını istemediğimiz soruluyor. Bu soruya Evet şeklinde yanıt vermeniz durumunda şayet varsa http://security.debian.org adresinden güvenlik güncellemeleri için gerekli paket listesi alınacak ve mevcut sistem için bir güncelleme söz konusu ise yapılacaktır. Bu işleme evet demekle aynı zamanda /etc/apt/sources.list dosyanıza da bu kaynağın eklenmesini sağlamış oluyorsunuz. Bu soruya Evet şeklinde yanıt vermeniz en uygun olanıdır.

Şekil 5.10.

5.7. Paketlerin seçimi ve kurulması

Sırada Debian yazılım seçimi var. İsterseniz bu kısımdan kurulmasını istediğiniz yazılımları işaretleyerek, kurulmasını sağlayabilirsiniz.

[Not]Not

Kurulacak yazılımlar menüsü, sizin sisteme yukarıda anlatılanlar doğrultusunda sisteme tanıtmış olduğunuz paketlere göre gelecek. Yani siz elinizdeki cd' den başka hiç bir apt kaynağı eklememiş veya farklı bir cd yide apt kaynağı olarak sunmamışsanız, bu menüde sadece Posta sunucusu ve elle paket seçimi ile karşılaşabilirsiniz. Ben, bu kısımda herhangi bir işaretleme yapmadan geçmeyi ve bütün işlemlerin sonunda gerekli gördüğüm paketleri kurmayı tercih ediyorum. Fakat bu tamamen benim şahsi seçimim. Siz isterseniz bu kısımda istediğiniz yazılımları işaretleyerek şimdiden kurulmasını sağlayabilirsiniz. Debian ile yeni tanışan kullanıcılar aşağıdaki nota dikkat etsinler.

Şekil 5.11.

Bu kısımda, Masaüstü ortamı'nı kurulmak üzere işaretlemişseniz, hem KDE hemde GNOME kurulumu yapılacak. Internet bağlantı hızınız yeterli değilse, veya tam kopya cd'den kurulum yapmıyorsanız (netinst ile kurulum yapıyorsanız) bu kısımda işaretleme yapmayıp, daha sonra kurulumu yine bu belge dex-window kurulumu kısmında anlatıldığı gibi, gibi apt-get ile yapabilirsiniz. Bu kısımda yapacağınız işaretleme sadece KDE ve GNOME için 500 MB'ın biraz üzerinde bir miktarda paket indirmenizi sağlayacak.

[Not]Not

Şayet debian kurulumu ve kullanımı konusunda yeterli tecrübeye sahip değilseniz, bu kısımda "Masaüstü ortamı" seçeneğini şimdiden aktif ederek masaüstü için KDE ve GNOME'un kurulmasını sağlayabilirsiniz.

Elle paket seçimi kısmını işaretlerseniz, paketleri tek tek seçip kurabileceğiniz Aptitude programı devreye girecektir. Aptitude programı hakkında daha önceden bir tecrübeniz varsa veya kullanmayı seviyorsanız, bu yöntemi tercih edebilirsiniz. Ben şahsen kullanmayı tercih etmediğim, çok kullanışlı bir araç olarak bulmadığım için bu kısımla ilgili detaya girmiyorum.

5.8. Dil ile ilgili parametrelerin son yapılandırılması

Bu adım sistem tarafından otomatik olarak işletilir. Şayet herhangi bir sebeple temel sistem yapılandırması menüsü ile karşılaşmışsanız ve menüdeki adımları takip ederek işlemlerinize devam ediyorsanız bu adımı hızlıca işletebilirsiniz.

[Not]Not

Bu adımı, temel sistem yapılandırması menüsü ile karşılaşmışsanız görebileceksiniz, bu adım ile karşılaşmazsanız endişe etmeyiniz. Sistem sizin yerinize bu işlemi size sormadan otomatik olarak halletmiş olacak.

5.9. Posta Aktarım Aracısı'nın (Mail Transfer Agent) yapılandırılması

Sırada Debian kurulumunda varsayılan MTA olarak gelen Exim4'ün yapılandırılması var.

Exim4'ü yapılandırırken karşımıza gelen ilk menü aşağıdaki şekilde olacaktır. Yapılandırma dosyası olarak tek bir dosya kullanabileceğimiz gibi, 40 kadar ufak yapılandırma dosyası olarak bu tek dosyanın bölünmeside sağlanabilir. Şayet bu konuda yeterli tecrübeniz yoksa öntanımlı değeri olan Hayır ile devam ediniz.

Şekil 5.12.

Sırada ihtiyacımıza uygun olan yapılandırma türünü seçmeye geldi. Bu kısım Exim4'ün en önemli adımlardandır.

Makineniz posta alıp vermeyecekse yani posta sunucusu olarak da görev yapmayacaksa Sadece yerel dağıtım; ağ yok seçeneği ile devam etmeniz en uygun olanıdır.

Makineniz posta alıp verecek yani posta sunucusu olarak da görev yapacaksa Internet sitesi; posta/ama gönderme doğrudan SMTP ile seçeneği ile devam edebilirsiniz.

Şekil 5.13.

[Not]Not

Şayet Exim4 yerine farklı bir MTA kullanacaksanız Şu an bir yapılandırma yapma seçeneği ile devam edebilirsiniz. Sisteminizdeki servislerin birbiri ile haberleşmesi vb. olaylar için bir MTA'nın bulunmasında fayda var. Farklı MTA kullanmayacaksanız ve sadece yerel dağıtım; ağ yok seçeneğinde karar kılmışsanız bu tür yapılandırma için Exim4 en uygun seçimlerdendir. Gerek yapılandırma kolaylığı, gerekse sistemi zorlamaması Exim4'ü özellikle bu tür yapılandırmada daha tercih edilebilir kılar.

Exim4'ün yapılandırılması işlemine devam ediyoruz. Sıra posta adını belirtmeye geldi. Bu kısım sisteminizden gönderilen postanın, gönderildiği kaynağın tanımlanması amacı ile kullanılır. Bu alanda gönderici kaynağına ait Tam Nitelikli Alan Adı (FQDN)nın girilmesi gerekir. Örneğin, gönderilecek postalarınızın kullanıcıadı@domainadı.com şeklinde görünmesini istiyorsanız bu alanda yapacağınız giriş domain.com şeklinde olmalıdır.

Şekil 5.14.

Şimdi de Exim4 tarafından deinlenmesini istediğimiz arabirimleri belirtelim. Önceki kısımda sadece yerel dağıtım; ağ yok seçimini yapmışsanız bu kısımda sadece 127.0.0.1 adresini kullanmanız yeterli olur. Bu alana hiçbir değer girmez boş geçerseniz tüm ağ arabirimleri dinlenecektir.

Şekil 5.15.

[Not]Not

Sisteminizde birdne fazla ağ arabirimi var ve bunların sadece belli bir kısmının dinlenmesini istiyorsanız ağ arabirimlerinin adreslerini : ile ayırarak yazınız.

Sıradaki yapılandırmada kendisinden posta kabul edilecek varış adreslerini belirtmeniz istenecek. Örneğin kullanıcıadı@domainadı.com şeklinde domainadı.com adresine gönderilen tüm postaların makineniz tarafından kabul edilmesini sağlamak için bu alana gerekli bilgiyi giriniz. Makineniz üzerinde tek bir domain varsa, bu alanda yapacağınız giriş ile FQDN kısmındaki giriş muhtemelen aynı olacaktır.

Şekil 5.16.

postmaster ve root kullanıcılarına gönderilen postaların farklı bir kullanıcıya (kurulum sırasında oluşturduğumuz normal kullanıcı hesabına) gönderilmesinde fayda var. Bu açıdan bu alanı da uygun şekilde dolduralım.

Şekil 5.17.

Şekil 5.18.

5.10. Temel Sistem yapılandırmasını bitir

Temel Sistem yapılandırmasını bitir diyerek kurulum işlemini sonlandırabiliriz. Bu kurulum ve ayarlama sürecini daha sonra tekrar başlatmak isterseniz base-config programını çalıştırmanız yeterlidir

Şekil 5.19.

5.11. Kabuk çalıştırılması

Temel sistem yapılandırması menüsü ile karşılaşmamışsanız bu seçenek karşınıza gelmemiş olabilir. Bu durum normal. Zaten Yykarıdaki adımların sağlıklı bir şekilde tamamlanmasının ardından sistem bir kabuk çalıştıracak ve yeni ayarlarla sistem giriş yapmanıza olanak sağlayacaktır.