Bölüm 4. Temel Sistem Kurulumu

Biz burada Temel sistem kurulumunu yaparken normal mod da kurulumun tercih edildiğini farzederek kurulum adımlarını takip edeceğiz.

4.1. Dil ve Klavye düzeni seçimi

Gelişmiş Türkçe desteğine sahip olabilmek için kurulumu mutlaka Türkçe olarak yapınız. Buna bağlı olarak klavye düzeninizi sisteminize uygun şekilde (Türkçe Q veya F) yaparak devam ediniz

4.2. Donanım incelemesi ve kurulum bileşenlerinin yüklenmesi

Bu kısımda sisteminizdeki donanımlar incelenip, donanımız için gereli olan modüller sisteme yüklenir. Kurulumun düzgün şekilde ve sorunsuz devam edebilmesi için önemli bir süreçtir.

Şekil 4.1.

4.3. Ağ donanımının yapılandırılması

Donanım incelemesi ve kurulum bileşenlerinin yüklenmesinin ardından, Ağ donanımının yapılandırılmasına başlanacak.

Ağınız DHCP ile yapılandırılmaya çalışılacak. Ortamda herhangi bir dhcp sunucusu varsa, bulup ağ yapılandırmasını dhcp sunucusuna bırakıp, işlemi tamamlayacak. Mesela makinenize bağlı bir adsl modem varsa ve modeminiz dhcp sunucusu olarak da yapılandırılmışsa ağ ayarları otomatik yapılacaktır. Günümüzdeki birçok adsl modem kendi içerisinde dhcp sunucusu bulundurur ve varsayılan ayarları itibariyle de dhcp sunucusu üzerinden yapılandırma yapacak şekilde ayarlanmıştır. Şayet ortamda ağ yapılandırmasını otomatik yapabileceği bir dhcp sunucu bulamazsa, otomatik ağ yapılandırması başarısızlıkla sonuçlandı şeklinde bir uyarı gelecek devam etmeniz durumda aşağıdaki menü ile karşılaşacaksınız. Bu menüde dhcp sunucusu ile yapılandırmayı tekrar denemeniz, veya yapılandırmayı elle yapmanız hususunda seçenekler sunulacak.

Şekil 4.2.

Ortamda DHCP sunucusunun olmadığına eminseniz. Ağı elle yapılandır seçeneği ile devam ediniz. Sizden ip adresi (örn: 10.0.0.5), alt ağ maskesi (örn: 255.255.255.0)ve ağ geçidi (örn: 10.0.0.2), alan adı sunucusu (örn: 155.223.2.2) adreslerinide isteyip devam edecek. ADSL ile internete bağlı olanlar için yukarıdaki menünün gelmesi durumunda, o anda herhangi bir sebeple dhcp sunucusu ile bağlantı kurulmamış olma ihtimaline binayen Otomatik ağ yapılandırmasını tekrar dene seçeneği ile bir kez daha otomatik ip almayı denemelerinde fayda var.

Makine adının ve alan adı girişlerinide uygun şekilde tamamladıktan sonra ağ yapılandırması işlemini tamamlamış bulunuyoruz.

4.4. Disk bölümlemesi

[Not]Not

Bundan sonraki adımlar öncekilerine göre daha kritik işlemler içerdiği için daha dikkatli olmakta fayda var. Zira disk işlemlerinde yapacağınız hatalar telafisi mümkün olmayan sonuçlara yol açabilir.

Görüleceği üzere aşağıdaki menüde iki seçenek sunuluyor. Bunlardan birisi Tüm diski sil, diğeri Bölümleme tablosunu elle düzenle.

Şekil 4.3.

Şayet, diskinizde başka bir işletim sistemi bulundurmuyacak, tüm diskinizi sadece Debiana tahsis edecekseniz, ilk seçenek olan Tüm diski sil ile yolunuza devam edebilirsiniz. Üstüne basarak yinelemekte fayda var, diskinizde sadece ve sadece Debian olacak, başka herhangi bir işletim sistemi olmuyacaksa (örneğin bir sunucu kurulumu yapıyorsanız) bu seçenek ile devam edebilirsiniz. Bu seçenek ile devam etmeniz durumunda diskinizdeki -şayet varsa- tüm verilerin kaybolacağına dikkat edininiz.

Tüm diski sil seçeneği ile devam etmişseniz karşınıza gelen menü aşağıdaki gibi olacaktır

Şekil 4.4.

Şimdide Tüm dosyalar tek bölümde, Ev dizinleri için bölüm ayır ve Çok kullanıcılı sistem diye üç farklı bölümleme yöntemi sunuyor. Şayet ev/iş (masaüstü) kullanıcısı iseniz vede yukarıda anlatılanlar ışığında bu yöntemi seçerek devam ediyorsanız, Tüm dosyalar tek bölümde seçeneği sizin için uygun olabilir. Sizin için hemen bir takas alanı ve kök dizininden (/) oluşan bir bölümlendirme yapısı sunacak. Buna uygun bağlama noktalarını da otomatik halledecektir.

Ev dizinleri için bölüm ayır derseniz, yine takas alanı, kök dizini (/) ve kullanıcıların ev dizini (/home) için gerekli bölümlemeyi yapacak ve bağlama noktalarını yine otomatik hallececektir.

Çok kullanıcılı sistem derseniz (Sunucu kurulumu için kısmen tavsiye edilebilir bir seçenek olabilir) bu seferde kök dizini (/), statik verilerin bulunduğu dizin (/usr), değişken verilerin bulunduğu dizin (/var), geçici dosyaların bulunduğu dizin (/tmp), kullanıcıların ev dizini (/home) ve takas alanları için gerekli bölümlendirmeyi ve bağlama işlemlerini otomatik halledecek.

Diskinizde Debian harici başka işletim sistemleride olacak (örn, windows) veya diskinizin sadece belirli bir bölümünü Debiana tahsis etmek istiyorsanız, ikinci seçenek olan Bölümleme tablosunu elle düzenle seçeneği ile devam etmeniz sizin için en uygun olanı olacaktır.

Şekil 4.5.

Bu kısımda diskin yeni bölümleme tablosunu oluşturacağımız, disk bölümünü veya diski belirtmemiz isteniliyor. Bölümlendirmenin hangi disk veya disk bölümü üzerinde yapılacağını belirtip devam ediyoruz. Aşağıda vmware üzerinde tanımladığım sanal diskimi seçip devam ediyorum. Sanal diskim üzerinde daha önceden oluşturulmuş bir bölümlendirme tablosu olmadığı için aşağıdaki menüde kurulum için diski (aygıtı) seçmemi istiyor. Sizin makinenizdeki diskinizde daha önceden oluşturulmuş disk bölümleri olabilir, bu durumda hangi disk bölümü üzerine Debian'ı kurmak istediğinizi belirtip devam etmelisiniz.

[Not]Not

Şayet hiç bölümlendirilmemiş diske sahipseniz, tüm diskte bölümleme tablosunun oluşturulacağı alan olarak seçerseniz, diskin tamamını bölümleme tablosu oluşturmak için seçtiğinizi belirten bir uyarı ile karşılaşacaksınız. Durum normal ise Evet deyip devam ediniz.

Yukarıda ifade etmeye çalıştığımız gibi daha önceden diskimizde herhangi bir bölümlendirme olmadığı için, seçmiş olduğumuz diski tek bir boş alan haline getirerek, yeniden seçim yapmamızı isteyecek. Bu seferde oluşturulmuş boş alanı seçip devam ediyoruz.

Şekil 4.6.

Şimdi boş alan üzerinde yürütülecek işlemi sorulacak, burda Yeni bir bölüm oluştur diyoruz. Yine parantez açıp belirtmekde fayda var, bu kısımda Boş alanı otomatik bölümle seçeneği ilede devam edip, disk bölümlemesi otomatik yaptırmak da mümkün, bu yöntemi tercih etmeyip Yeni bölüm oluştur seçeneği ile devam ediyoruz.

Şekil 4.7.

Sıra yeni bölüm boyutunu belirtmeye geldi. Şimdi burada durup derin bir nefes alalım :). Diskimizi ne şekilde bölümleyeceğimizi diskimizin boyutuna, yerimizin miktarına göre daha önce az buçuk kafamızda tasarlamış olmamız gerekiyor.

Ev kullanıcıları için çok fazla sorun olmasada, şayet kurulumu bir sunucu görevi görecek bir bilgisayar için yapıyorsak, disk bölümlemesi son derece önem taşıyor. Diskin kaç bölüme ayrılacağı, bu bölümlerin hangi bağlama noktalarıyla eşleştirileceği konusunu kafamızda canlandırıp, kurulum aşamasındaki disk bölümleme kısmında bunları hayata geçirmeliyiz.

Sunucu görevi görmek üzere yapılandırılacak bir bilgisayarda, /boot, /etc, /var/mail, /var/www, /home, /usr, /tmp gibi alanların herbirinin ayrı birer disk bölümüne bağlanılmasının önemli ve yararlı olduğunu belirtmekte fayda var. Konunun detaylarını belki ileride Güvenli sunucu kurulumu konulu bir başka yazıda ifade etmeye çalışırız, fakat merak edenler http://www.debian.org/doc/manuals/securing-debian-howto/ adresinde konu ile ilgili ayrıntılı bilgi bulabilirler.

Ev kullanıcıları için durum çok da karışık değil, içleri rahat olsun :). takas (swap) alanı ve kök dizini (/) bağlama noktası olmak üzere iki ayrı disk bölümlemesi ile işi kurtarabilirler :) , zaten kafidirde.

Bu bağlamda, artık ev/iş (masaüstü) kullanıcısına yönelik bir kurulumdan bahsediyor olacağız. ilk alanı ben swap olarak kullanmayı tercih ediyorum. Bu sebeple 500 Mb'lık bir takas alanı olarak ilk disk bölümünü tayin ediyorum.

Şekil 4.8.

Disk bölümleme tipini belirtmemiz istenilecek. Diskimizi ilk defa bölümlüyorsak yani daha önceden oluşturulmuş bir birincil (primary) alan yoksa , bu kısımda Birincil seçerek devam edebiliriz. Daha önce diskimizde oluşturulmuş bir birincil (primary) alan varsa seçimimizi Mantıksal şeklinde yapabiliriz.

[Not]Not

Bir diskte en aynı anda en fazla 4 adet birincil disk alanı oluşturulabilir.

Şekil 4.9.

Yeni bölümün, kullanılabilir kullanılabilir alanın, başlangıcında mı? sonunda mı? olşturulmasını istediğimizi sorulacak. Daha disk bölümleme işlemine devam edeceğimiz için Başlangıç deyip devam ediyoruz.

Yeni gelen ekranda, Bölüm ayarları ile ilgili aşağıdaki menü ile karşılaşacağız.

Şekil 4.10.

Şu an diskimizin takas alanı ile ilgilendiğimiz için, Bu alanın takas alanı olarak kullanılabilmesi için gerekli ayarı hep birlikte yapacağız. Menüdeki bölüm ayarlarında gelen seçeneklerden Nasıl kullanılacağı kısmına gelip enter ile bu bölüme ait alternatif seçeneklere geliyoruz.

Şekil 4.11.

Buradan Bölümü takas alanı olarak kullan seçeneğini yine enter ile seçip çıkıyoruz. Karşımıza aşağıdaki menü gelecek. Burada yaptığımız işlemi kontrol edip, herhangi bir problem yoksa Bölüm ayarlandı kısmından işlemimize onay verip devam edebiliriz.

Şekil 4.12.

Artık yeni oluşan menü aşağıdakine benzer olacak.

Şekil 4.13.

Daha önce diskimizin boş alanının ilk 500 MB'lık kısmını takas alanının kullanımına ayırmıştık. Sıra kalan boş yerin tamamınıda kök dizini (/) olarak seçmeye geldi. BOŞ ALAN üzerinde enter tuşuna basıp devam ediyoruz.

Yeni bir bölüm oluştur dedikten sonra boyutunu belirtiyoruz. Diskimiz toplam 4.2 GB'dı. 500 MB'lık alanı takas alanı olarak kullandığımız için aşağı yukarı 3.7 veya 3.8 GB'lık alan kalmış durumda. Bu kısmın tamamını seçip (ön tanımlı gelen ayarlarda bir değişiklik yapmadan) devam ediyoruz.

Disk bölümü tipi olarak Mantıksal seçip devam edebiliriz. Daha önceki kısımda ifade ettiğim gibi, şayet diskinizde o ana kadar oluşturulmuş birincil (primary) disk bölümü tipi 4'e ulaşmamışsa bu alanı Birincil olarak da seçebilirsiniz.

Karşımıza gelen menü, aşağıdakine benzer olacaktır. Burada dikkatinizi bölüm ayarlarından, Önyüklenebilir bayrağı kısmına çekmek istiyorum. Önyükleme işleminin bu disk bölümü üzerinden gerçekleştirileceğini belirtmek için bu alanda Önyüklenebilir bayrağı açık duruma getiriyoruz. Şayet /boot dizini için /boot şeklinde bir bağlama noktası kullanmış olsaydık bu defa önyükleme bayrağını /boot dizini için açık hale getirecektik. Şu halde /boot dizinimiz kök dizini içerisinde yer aldığı ve /boot için ayrı bir disk bölümü bağlamadığımız için kök dizinini (/) önyüklenebilir şekilde seçtik.

Şekil 4.14.

Bu ayardan sonra Bölüm ayarlandı deyip devam ediyoruz. Bu durumda karşımıza gelen menü aşağıdakine benzer şekilde olacaktır.

Şekil 4.15.

Disk bölümleme işlemini tamamlamak üzereyiz. Yaptığımız işlemlerde eminsek, Bölümlendirmeyi bitir ve değişiklikleri diske kaydet deyip işlemlere devam edelim. Emin değilseniz diskinizin bölümlendirme yapısına bir daha göz atıp, dikkatinizden kaçan bir şeylerin olmadığına emin olunuz.

Şekil 4.16.

Yukarıdaki uyarıya dikkat edip işlemlerden eminseniz Evet deyip devam ediniz.

[Not]Not

Yukarıdaki seçimlerde, Takas alanı haricinde kalan bölümlerin, Nasıl kullanılacağı seçimliliğinin Ext3 günlüklü dosya sistemi olarak ön tanımlı geldiğine dikkat ediniz. Şayet Ext3 dosya sistemi haricinde bir başka dosya sistemi (ext2, reiserfs, jfs, xfs) kullanmak istiyorsanız, ilgili menüden dosya sistemini ext3 yerine, sizin tercihiniz olan başka bir dosya sistemine (fat16 ve fat32 harici, çünkü fat16 ve fat32 yalnızca o bölüme herhangi bir linux kurulumu yapılmayacak, daha sonra başka amaçlarla kullanılmak üzere hazır edilecekse seçilebilir) ayarlayabilirsiniz. Yine aynı şekilde Bağlama seçenekleri seçimliliğininde defaults olarak ayarlanmış olduğuna dikkat ediniz. Şayet bir sunucu kurulumu yapıyorsanız, ve bağlama seçenekleri bilgilerine sahip ve bu konuda daha önceden tecrübeniz varsa, ilgili kısımdan seçmiş olduğunuz disk bölümünün bağlama seçeneklerini özelleştirebilirsiniz.

4.5. Debian Temel Sisteminin kurulumu

Herşeyin yolunda gittiğine kanaat getirmiş ve değişikliklerin diske kaydedilmesine onay vermiş isek, artık Debian temel sistemi kurulumu başlayacak

Şekil 4.17.

4.6. Önyükleyici yöneticisi

Ardından Grub Önyükleyicisi kurulacak. Kurulum esnasında size, Grub önyükleyicisi ana ön yükleme kaydına (MBR) kurulsun mu? diye soracak. Şayet Debian diskinizdeki tek işletim sistemi olacak veya önyükleme yöneticisi olarak Debian'ın içerisindeki grub ile gerekli önyükleme yönetimini yapmak istiyorsanız, burada Evet deyip devam ediniz. Grub ile ilgili daha fazla bilgi için http://www.serdaraytekin.com/docs/os/grub/

Şekil 4.18.

[Not]Not

Grub Önyükleyicisinin MBR'ye kurulmasına izin vermez isek vede sistemde daha önceden kurulmuş bir ön yükleyici yöneticisi yoksa, sistemde mutlaka bir ön yükleyici yöneticisinin bulunması gerektiğini, bunun için grub'u istersek farklı bir yere kurup (mesela diskete) açılış yönetimini oradan yapabileceğimizi belirten aşağıdaki uyarı ekranı gelecek.

Şekil 4.19.

Önyükleyici yöneticisi işleminden sonra artık kurulumun tamamlandığını, sırada yeni Debian sisteminizden önyükleme yapmanın zamanının geldiğini belirten bir uyarı ile karşılaşacaksınız. Menüdeki uyarıya dikkat edip, devam diyoruz.

Şekil 4.20.

[Not]Not

Debian temel sistem kurulumu sırasında, herhangi bir sebeple veya herhangi bir şekilde kurulum adımlarından es geçtiğiniz olursa, kurulum işlemlerinin en sonunda debian size adımları tekrar sunacak ve daha önce herhangi bir sebeple atladığınız veya o an için es geçtiğiniz adıma isterseniz tekrar dönebilmenize olanak sağlayacak olan aşağıdaki menüyü sunacaktır. Bu menüdeki işlemleri zaten sırasıyla ve düzgün şekilde yapmışsanız bu menüyü hiç görmeden temel sistem kurulumunu bitirmiş de olabilirsiniz.

Şekil 4.21.