Bölüm 1. Başlangıç ve Kurulum Öncesi Sıkça Sorulan Sorular

Özellikle Debian ile yeni tanışan kullanıcılar için Debian'ın sistematiği ve yapısı hakkında bilgiler içerir

1.1. Debian Nedir?

Debian, Linux çekirdeğini kullanan %100 özgür bir işletim sistemidir.

Bir işletim sistemi bilgisayarınızın çalışmasını sağlayan bir dizi temel program ve araçtan oluşmuş bir yazılım topluluğudur. İşletim sisteminin merkezinde çekirdek (kernel) yer alır. Çekirdek, bilgisayardaki en temel programdır; bütün temel işleri yönetir ve diğer programları başlatmanızı sağlar.

1.2. Debian Gnu/Linux Nedir?

Debian İşletim sistemini oluşturan temel araçların çoğu GNU Projesi'nden gelmektedir. Bu sebeple Debian Gnu/Linux olarak adlandırılır. Bu adlandırma Linux çekirdeğini kullanarak inşa edilen ve üzerinde GNU Projesinin temel bileşenlerini barındıran Debian işletim sistemini tarif eder.

1.3. Debian Gnu/Hurd, Gnu/NetBSD ve Gnu/kFreeBSD Nedir?

Debian Linux çekirdeğinin yanısıra farklı çekirdekler ile de çalışabilmesini sağlayacak çalışmalar yürütür.

Gnu/Hurd : Hurd, (Mach gibi) bir mikro çekirdeğin üstünde çalışarak farklı birçok özellik sunan bir sunucular bütünüdür. Hurd, GNU projesi tarafından üretilmiş ücretsiz bir yazılımdır. Detaylı bilgi için http://www.debian.org/ports/hurd

Gnu/NetBSD : NetBSD çekirdeğine uyumluluk projesidir. Detaylı bilgi için http://www.debian.org/ports/netbsd

Gnu/kFreeBSD : kFreeBSD çekirdeğine uyumluluk projesidir. Detaylı bilgi için http://www.debian.org/ports/kfreebsd-gnu

Debian İşletim sistemini oluşturan temel araçların çoğu GNU Projesi'nden gelmektedir. Bu sebeple Debian Gnu/Linux olarak adlandırılır. Bu adlandırma Linux çekirdeğini kullanarak inşa edilen ve üzerinde GNU Projesinin temel bileşenlerini barındıran Debian işletim sistemini tarif eder.

1.4. Debian Gnu/Linux'da Sürümler

Debian sağlam ve uzun süre test edilmiş sürümler sunabilmek için sürüm çıkarmada çok aceleci davranmaz. Genellikle 1-2 yılda bir sürüm çıkarır en geç olarak da 2-3 yıl sürer. Debian'ın her sürümüne bir kod adı verilir. Debian geliştiricilerinden Bruce Perens'in Disney'e filmler yapan bir şirketde çalışmasından dolayı Debian sürümlerine verilen isimler Toy Story filminden alınmıştır. Bununla birlikte bir Debian sürümü çıktığı zaman kod adının yanısıra sürüm numarasıda verilir. Halen test aşamasında olan Sarge kod adlı sürüm muhtemelen 3.1 sürüm numarası ile Debian 3.0 (Woody) sürümünün yerine alacaktır.

Debian temelde üç farklı yazılım kümesi içerir. Bunlar;

  • Güvenlik ekibi tarafından yönetilen kararlı (stable) sürüm. Şu anki kararlı sürümün kod adı Woody'dir.
  • Test aşamasında olan sürüm. Şu anki test sürümünün kod adı Sarge'dir.
  • Kararlı olmayan (unstable) sürüm. Bu sürüm özeldir ve kod adı daima Sid'dir. Toy Story filminde Sid oyuncakları kırıp döken bir karakterdir Debian geliştiricileri yeni paketleri genellikle ilk önce kod adı Sid olan bu sürüme ekler bu sebeplede kalıcı olmayan sürümü kullanırsanız henüz yeterince test edilmemiş yazılım sorunları ile karşılaşabilirsiniz.

Bir paketin kararsız sürümden test sürümüne dahil edilebilmesi için belirli kriterleri sağlamış olması gerekir. Birtakım kriterleri geçen kalıcı olmayan paketler test sürümüne dahil edilirler. Test sürümüne dahil edilen paket ve bu pakete bağımlı olan diğer paketler de hiçbir kritik sürüm hatasına sahip olmamalıdır. Test sürümü her zaman için uyarı anında kararlı sürüme hazır olmalıdır. Dolayısıyle bu küme Uyarı anında kararlı sürüme hazır ol! felsefesi ile oluşur.

Bu temel sürümlerin haricinde experimental (deneysel) sürüm daha doğrusu deneysel depo vardır ki, bu depo bazı kritik paketlerin ilk olarak denendiği yerdir. Ancak bu durum her paket için geçerli olmayabilir.

1.5. Debian'ın Son Sürümü Hangisi?

Kararlı sürüm herzaman için en son anons edilmiş resmi sürümdür. Bu sürüm ile ilgili en güncel bilgiyi www.debian.org adresinden öğrenebilirsiniz. Ancak Debian'ın yapısı gereği aynı anda geliştirilmeye devam edilen Test ve Kararsız sürümler vardır.

Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için Sürümler Arası Geçiş İşlemleri bölümüne göz atabilirsiniz.

1.6. Debian Depolarındaki main, contrib, non-free ve non-us Bölümleri Nedir?

Debian depoları, bazı yazılımların lisans sorunlarından veya farklı kısıtlamalardan dolayı farklı bölümlere ayrılmak zorunda kalmıştır. Debian'ın amacı DFSG (Debian Free Software Guidelines) kurallarına uygun paketler kullanmak ve sistemin temelini bunun üzerine inşa etmektir. Sistemin temeli DFSG'ye uyan paketler ile oluşturulur, bu kurala uymayan veya farklı sebeplerle temel sistem paketleri arasına giremeyen yazılımlar farklı bölümlerde kullanıcıya sunulurlar.

main : main ve non-US/main bölümünde yer alan paketlerin hepsi DFSG (Debian Free Software Guidelines) ile tam uyumlu olmak zorundadır. Buna ilave olarak main bölümünde yer alan paketler;

  • Bu bölümde yer alan bir paket, main bölümünde yer almayan başka bir pakete bağımlı olamaz.
  • Paket çok fazla hata/sorun içermemeli yoksa Debian destek vermeyi reddeder.
  • Debian Policy Manual'de belirtilen tüm gereksinimleri, şartları karşılıyor olmalı.

Benzer şekilde non-US/main bölümünde yer alan paketler de;

  • Bu bölümde yer alan bir paket, main veya non-US/main bölümünde yer almayan başka bir pakete bağımlı olamaz.
  • Paket çok fazla hata/sorun içermemeli yoksa Debian destek vermeyi reddeder.
  • Debian Policy Manual'de belirtilen tüm gereksinimleri, şartları karşılıyor olmalı.

contrib: contrib ve non-US/contrib bölümünde yer alan paketlerin hepsi DFSG (Debian Free Software Guidelines) ile tam uyumlu olmak zorundadır. Buna ilave olarak contrib ve non-US/contrib bölümünde yer alan paketler;

  • Paket çok fazla hata/sorun içermemeli yoksa Debian destek vermeyi reddeder.
  • Debian Policy Manual'de belirtilen tüm gereksinimleri, şartları karşılıyor olmalı.

Daha da ötesi, contrib bölümünde yer alan paketler derleme ve çalışma için non-US bölümündeki paketlere ihtiyaç duymamalı.

non-free: non-free veya non-US/non-free bölümünde yer alan paketler bazı sebeplerden dolayı DFSG (Debian Free Software Guidelines) ile uyumlu değillerdir. Bu sebepler, yasalardan kaynaklanan kısıtlamalar olabildiği gibi, yazılımın lisansı ile de ilgili olabilir.

Buna ilave olarak non-free veya non-US/non-free bölümünde yer alan paketler;

  • Paket çok fazla hata/sorun içermemeli yoksa Debian destek vermeyi reddeder.
  • Debian Policy Manual'de belirtilen tüm gereksinimleri, şartları karşılıyor olmalı.

non-US: Çeşitli yasal kısıtlardan dolayı USA içerisinde bulundurulması yasak olan yazılımları içerir. Bunlar genelde kriptolojik yazılımlardır.

Bu bölümde yer alan yazılımlar USA dışındaki sunucularda barındırılır ve o sunucular üzerinden kullanıma sunulur.

1.7. Kararlı Sürümünün Oluşum Süreci Nasıldır?

Bir yazılımın .deb paketi ilk önce kararsız depodaya gönderilir (bazı paketler experimental depo'dan denenmeye başlanılabilir). İlgili yazılım kararsız depoda denenmeye başlanılır, Debian'ın destek verdiği tüm mimariler için de geri planda buildd yardımı ile derlenip, mümkün olan tüm koşullar altında çalışması test edilir. Bu esnada çıkan problemler http://bugs.debian.org adresi üzerinden anons edilir, paketi yapan kişi gerekiyorsa ve yazılımıda kendisi yapmamışsa, sadece paketleme işleminden sorumluysa yazılımı yapan kişi ile de irtibata geçerek ortaya çıkan aksaklıkları giderir ve yeni halini tekrar depoya gönderir, yukarıdaki testler yine paketin son hali için devam eder. Paketin belirli bir olgunluğa ulaştığı düşünüldüğünde paket Test (testing) deposuna aktarılır. Paket için bu olgunluktan kasıt en azından paket bağımlılığı ve kurulum problemi gibi ciddi boyutdaki problemlerinin olmadığı kanaatidir.

Testing deposuna aktarılan paket, aynı şekilde teste tutulmaya devam eder. Burada önemli olan testing deposunda yer alan paketlerle ve desteklenen mimarilerin hepsinde ne şekilde çalıştığıdır. Bu testler esnasında oluşan aksaklıklar yine paket yapıcısı tarafına iletilerek giderilmesi sağlanır. Bir paket en fazla testing deposunda kalır ve denenir. O paketin tüm testleri olumlu olsa bile testing deposunda yer alan paketlerin hepsinin testleri tamamlanmadan, testing deposunun tümüyle kararlı hale ulaşması ve hatalardan arındırılması sağlanmadan, kararlı sürüme geçirilmez. Bu kısımdaki sürecin işleyişi ile ilgili daha detaylı bilgiye "http://www.nl.debian.org/devel/testing adresinden ulaşabilirsiniz.

Testing sürümünde yer alan tüm paketler istenilen kararlı seviyeye ulaşınca ve tespit edilen bütün hatalardan arındırılıp desteklenen tüm mimarilerde de sorunsuz olarak çalıştığı uzun süreli test edilip gözlemlendikten sonra, kararlı sürüm ilan edilir. Testing depso tümüyle kararlı (stable) sürüm olarak anons edilirler. Test deposundaki bu paketlerin yerinede kararsız (unstable) depodaki paketler kaydırılır. Kararsız sürüm içinde ilgili depoya yeni paketler gönderilerek yeni bir süreç başlatılmış olur.

1.8. Hangi Debian Sürümünü Kullanmalıyım?

Bir önceki sorunun yanıtında bu sorunun yanıtıda kısmen var. Tekrar özetlemek gerekirse;

Kararlı (stable) Sürüm: Kritik öneme sahip ayrıca ftp, mail, http gibi çeşitli hizmetin verilmesi işlemini yürütecek bir sunucuda tercih kesinlikle kararlı sürüm olmalıdır.

Test (testing) sürümü : Kararlı sürüme nispeten daha yeni paketlerden oluşmuş sistem kullanmak isteyen masaüstü uygulamaları için uygun bir tercih olacaktır. Her ne kadar test sürümü olsa bile, test sürümünün kararlılığı bile çoğu zaman masaüstü kullanıcıları için yeterli seviyede olmuştur. Özellikle test sürümünün kararlı sürüm olarak anons edilmesine çok az kaldığı dönemlerde bu kararlılık ve paket bütünlüğü hat safhaya ulaşır.

Kararsız (unstable) sürüm: Buda macerayı seven ve her zaman kullandığı paketlerin mümkün olan en son sürüm olmasını isteyen masaüstü kullanıcıları tarafından tercih edilebilir. Bu sürümde depoya girip/çıkan paket trafiği hayli yüksektir. Özellikle yeterli internet bağlantısı olan ve debian yönetimi konusunda belli bir deneyime ulaşmış kullanıcılar tarafından tercih edilmesi uygun olacaktır. Zira depoda yer alan paketlerin hatasız olma ve diğer paketlerle bütünlük içerisinde çalışabilme garantisi yoktur.

Melez (Karışık Sistem) Yine maceraya düşkün ve Debian sistemi konusunda artık belirli bir noktaya gelmiş olan kullanıcılar, kararlı/test/kararsız depolarından muhtelif paketleri kullanarak melez bir sistem oluşturmak isteyebilir. Debian bu konuda da esnek seçenekler sunmaktadır. Konu ile ilgili Apt-Pinning belgesine bakabilirsiniz.

Aşağıda bu durumu resmeden bir şekil görmektesiniz.

Şekil 1.1.

Sunucu olarak işlev gören makine sadece kararlı (stable) depoyu kullanmakta. Diğer kullanıcılar tercihlerine göre test veya kararsız depoları kullanmaktadırlar.

Yine burada belirtilen deneysel (experimental) depo sadece bazı kritik paketlerin ilk kez denenmeye başlanıldığı depodur.

1.9. Debian-installer Nedir?

Debian-install (d-i) Debain'ın yeni nesil kurulum sihirbazıdır.

1.10. Grafik Tabanlı Kurulum Neden Desteklenmiyor? Gelecekte Desteklenecek mi?

Aslında Debian-installer sahip olduğu yetenekler ve alt yapı olarak grafik tabanlı kuruluma çok kolayca adapte edilecek şekilde dizayn edilmiştir. Bu gelecekte -seçimlide olsa- grafik tabanlı kurulumun sağlanabileceğinin işareti sayılabilir. Ancak şu an için Debian-install ile grafik tabanlı kurulum yapabilmek mümkün değildir.

Debian birçok mimariye destek verdiğinden kurulum sihirbazının her mimaride sorunsuz olacak çalışabilmesi en önemli konudur. Desteklenen mimarilerden bazıları (S/390 mainframe gibi) sadece text tabanlı kurulumu mümkün kılmaktadır bu da Debian'ı en azından şu an için grafik tabanlı kurulumu sağlamaktan alıkoyacak haklı bir sebeptir.

1.11. Sarge_d-i ile Sid_d-i Arasındaki Fark Nedir?

Sarge_d-i , test sürümününde bulunan Debian-installer ile gelir. İmaj dosyaları günlük olarak yenilenir.

Sid_d-i, kararsız sürümde yer alan Debian-installer ile gelir, fakat test deposuna ait paketleri içerir. Yine aynı şekilde buna ait imaj dosyaları günlük olarak yenilenir. Tek farkı kararsız sürümdeki Debian-installer'ı kullanmasıdır.

1.12. netinst veya network install CD ne demektir?

Temel sistem kurulumunu cd üzerinden gerçekleştirebileceğiniz, sadece temel paketleri içeren kurulum cd'sine netinst (network install) cd'si adı verilir.

1.13. Sürümler Arasında Geçiş Yapabilir miyim?

Tabiki, bir üst sürüme terfi (upgrade) işlemleri problemsiz olarak yapılabilmektedir. Ancak üst sürümden daha alt bir sürüme geçiş yapmak her zaman istenilen sonucu vermeyebilir yada zahmetli olabilir. Bu açıdan bir sistemi üst bir sürüme terfi ederken, sistemi artık bir önceki sürüme tekrar dönüştürmeyeceğinize emin olarak hareket etmek en doğru olanıdır.

Bu konuda daha detaylı bilgi için Sürümler arası geçiş işlemleri konulu bölümü okuyabilirsiniz.

1.14. Melez (Karışık) Sistem Kurabilir miyim?

Evet melez (karışık) bir sistem oluşturabilirsiniz. Bu konu ile ilgili apt-pinnig konusuna göz atmanız gerekir.

1.15. Sarge CDsi ile Sid'i Nasıl Kurabilirim?

Bunun için iki farklı yöntem izlenebilir;

Birinci yöntem olarak kurulumu başaltırkan uzman (expert) modda başlatırsanız Apt kaynaklarının ayarlanacağı zaman sizden kullanmak istediğiniz sürüm bilgisi istenecektir. Bu kısımda Sid depolarını seçerek bu işlemi gerçekleştirebilirsiniz.

İkinci ve daha çok tercih edilen bir yöntem olarak Sarge depolarından kurulumu yaparsınız daha sonra /etc/apt/sources.list dosyanızdaki depoları Sid için uygun hale getirerek apt-get update ve ardından da apt-get dist-upgrade komutu ile sürümünüzü Side geçirebilirsiniz.

1.16. Sarge Yeterli Türkçe Desteğine Sahip mi?

Debian Yerelleştirme projesi sayesinde, Sarge kurulumdan itibaren Türkçe desteğine sahip olmuştur. Yerelleştirme çalışmaları bir yandan sürekli devam etmekle birlikte şu an için Türkçe desteği açısından çok iyi bir seviyededir.

1.17. Debian CD'lerini Nereden Nasıl Temin Edebilirim?

Sarge'yi iki farklı cd ile kurabilirsiniz. Şayet yeterli Internet bağlantınız varsa temel kurulumu cd üzerinden yapıp geriye kalan tüm gerekli paketleri Internet üzerinden kurabileceğiniz "netinst" cd'sini temin edebilirsiniz. Bu cd yaklaşık 110 MB civarındadır ve sadece temel kurulumu içerir.

Yeterli internet bağlantınız yoksa Debian tarafından genelde haftalık olarak oluşturulan testing sürümünün tam kopyasını içeren cd'lerden ilk veya ilk iki cd'yi temin etmeniz yeterli olur. Debian'ın test sürümü sürekli güncellenen bir özelliğe sahip olduğu için cd'lerin tamamını edinmeniz gerekmez. Belli bir müddet sonra bu cdler güncelleğini çoktan yitirmiş olacaklardır. Debian cd'leri en fazla tercih edilen paketler ilk cdlerde yer alacak şekilde oluşturulur dolayısıyla sizin ihtiyacınız için gerekli olacak olan paketlerin pek çoğu ilk cd'ler içinde yer alacaktır.

Debian cdlerini temin edebileceğiniz adres bilgilerine http://cdimage.debian-tr.org adresinden ulaşabilirsiniz.

1.18. Kurulum için Tüm CD Setine İhtiyacım Var mı?

Hayır kurulum için tüm iso dosyalarını temin etmenize gerek yok. Şayet yeterli hızda internet bağlantınız varsa "Internet üzerinden kurulum" (netinst) cd'si ile temel kurulumu yapıp gerekli gördüğünüz diğer paketleri internet bağlantınız üzerinden kolayca kurabilirsiniz.

Diğer yandan yine kurulum cd'lerinden sadece ilk cd ilede kurulumu tamamlayabilir, ihtiyacınız olan paketleri yine Internet bağlantınız üzerinden kurabilirsiniz.

Yeterli Internet bağlantınız yoksa, muhtelemen ilk cd kurmak istediğiniz (en kötü ihtimalle ilk iki cd) paketlerin pek çoğunu içerecektir.

1.19. Diğer ISO'lar hangi paketleri içeriyor? Tam kopya cd setleri nasıl oluşturuluyor?

CD kopyaları için ISO dosyaları oluşturulurken en popüler paketler ilk CD'lerde yer alacak şekilde cd kopyaları oluşturulur. En populer olan X,gcc, KDE ve GNOME gibi paketlerin tümü genelde ilk cd içerisinde yer almış olur.

1.20. CD Kopyalarını (imaj dosyaları) nereden temin edebilirim?

http://cdimage.debian-tr.org adresinde gerek Internet üzerinden kurulum yapmanızı sağlayacak olan netinst cd imajına (yaklaşık 110 MB) gerekse bütün bir cd seti ile ilgili adreslere ulaşabilirsiniz.

1.21. Kurulum için Gereli Minimum Donanım İhtiyacı Nedir?

Masaüstü kullanımı için minimum Pentium 100, Sunucu kullanımı için ise minimum Pentium-II 300 olması tavsiye edilir. Sunucu için önerilen bu minimum donanım ihtiyacı, kullanacağınız sunucunun taşıyacağı yük miktarına göre değişiklik arzeder. Bazen daha düşük donanımlar bile sunucu olarak işinizi görebilir.

Masaütü uygulamaları olmayacaksa; minimum 24 MB bellek ve 450 MB disk alanı yeterli olacaktır.

Masaütü uygulamaları olacaksa; minimum 64 MB bellek ve 1 GB disk alanı yeterli olacaktır.

Sunucu uygulamaları için; minimum 128 MB bellek ve 4 GB disk alanı yeterli olacaktır. Yine burada zikredilen disk ve bellek alanı, sunucunun yük durumuna göre bir miktar daha düşük seviyede olabilir.

Sarge, tüm standart bileşenleri içeren en temel kurulumda 178 MB yer kaplaycaktır.

Tablo 1.1. Kurulum yöntemlerine göre gerekli olacak disk alanları

TürBoyut (MB)İndirilecek Dosya Boyutu (MB)Gerekli Disk Alanı (MB)
Masaüstü15375212058
Web Sunucusu712192
Yazıcı Sunucusu24083323
Posta Sunucusu411253
Dosya Sunucusu8534119
Veritabanı Sunucusu10833141

[Not]Not

Masaüstü kurulumu KDE ve GNOME'u içerir

1.22. Debian'ın Hangi Mimarilere Desteği Var

Debian birçok mimariye sorunsuz destek vermektedir. Paketler oluşturulurken veya test edilirken her mimari için ayrı ayrı oluşturulup denenir. Bu Debian'ın kararlı sürümünün oluşum sürecini bir miktar uzatsada gerekli ve önemli bir konudur. Sarge tarafında destek verilen mimarilere http://www.debian.org/ports/ adresinden ulaşılabilir.

1.23. IA64 Mimarisi ile AMD64 Aynı mı?

Hayır, IA64 Intel'in Itanium mimarisidir. Intel'in AMD64 ile eşdeğer olan mimarisi EM64T (Extended Memory 64 Technology)'dir. Intel'in bu mimarisi EM64T mimarisi X86-64 olarakda bilinir. Bu bağlamda, IA64 tamamen farklı bir mimari olup AMD64 ile eşdeğer değildir.

1.24. AMD64 Mimarisi Nedir?

AMD64, AMD'nin 64 bit mimarisine verdiği isimdir. AMD64 ile Intel X86-64 (EM64T) aynı mimariye sahiptir. Debian AMD ve Intel işlemcileri 64 bit desteği ile çalıştırabilecek yeteneğe sahiptir. Debian 64 bit mimarisi için verdiği desteği bu mimarinin mucidinin AMD olmasından dolayı, AMD64 olarak isimlendirmiştir. Debian AMD64, hem Intel hem de AMD'nin 64 bitlik mimarilerinde çalışır.

1.25. AMD64 İçin İzlemem Gereken Kurulum Yöntemi Ne Olmalı?

AMD64 için http://debian-amd64.alioth.debian.org/install-images/ adresinden gerekli imaj dosyasını temin edebilirsiniz.

1.26. AMD64 Depolarında pure64, biarch, gcc-3.4 bölümleri var. Hangisini Kullanmalıyım?

Kısa yanıt: pure64 kullanmalısınız.

Detaylı açıklama: Esasında 64 bitlik programlar 64 bitlik kitaplıkları gerektirir. Benzer şekilde 32 bitlik programlar da 32 bitlik kitaplıkları gerektirir.

pure64 sadece 64 bitlik kitaplıkları kullanır ve 32 bitlik programları çalıştırmaz. (Mesela Flash, Openoffice gibi..)

biarch ise 32 bitlik programların da sisteme yüklenilebilmesine ve çalıştırılabilmesine imkan sağlar.

gcc-3.4 ise farklı mimariler için mimarilerin özelliklerine uygun şekilde ilgili programların derlenebilmesini sağlar.

1.27. Saf 64 bit Mimaride 32 bitlik Yazılımları Nasıl Kullanacağım?

Bazı 32 bitlik yazılımların 64 bit emulasyonu yaparak çalışabilen paketleri mevcut. Misal, OpenOffice için http://debian-amd64.alioth.debian.org/openoffice.org/ adresinden 64 bit emulasyonu yaparak çalışabilen paketleri indirip kurabilirsiniz.

Bu şekilde temin edemeyeceğiniz paketleri chroot yardımı ile belirli bir bölgeye hapsederek kurup kullanabilirsiniz.

1.28. Debian'ı Tercih Etmemi Gerektirecek Sebepler Neler Olabilir?

http://www.debian.org/intro/why_debian.tr.html ve http://www.debian-tr.org/?q=why-debian adreslerine göz atabilirsiniz.